Avtoservis hesab-faktura və ƏDV: e-qaimə qaydaları
Avtoservis hesab-fakturasında nə olmalıdır, e-qaimə və onlayn NKA necə işləyir, ƏDV 18 % nümunəsi və Baktam nəyi etmir: sadə dillə praktik bələdçi.
Fatih Bilgiç · · 5 dəq oxu
Avtoservisin hesabında ehtiyat hissələri və işçilik yan-yana durur, müştərilərin bir hissəsi fiziki şəxs, bir hissəsi isə VÖEN-i olan şirkətdir. Buna görə sənədin düzgün tərtibi vacibdir. Bu yazıda avtoservis hesab-fakturasında nələrin olmalı olduğunu, Azərbaycanda elektron qaimə və onlayn NKA barədə bildiyimiz əsas faktları və proqramın bu işdə nə etdiyini, nə etmədiyini izah edirik. Bu, ümumi məlumatdır, vergi və ya hüquqi məsləhət deyil: qaydalar dəyişə bilər, ona görə konkret məsələlərdə vergi məsləhətçinizlə və ya mühasibinizlə dəqiqləşdirin.
Hər avtoservis sənədində nə olmalıdır
Hansı ölkədə işləməyinizdən asılı olmayaraq, aydın tərtib olunmuş hesab sənədi eyni suallara cavab verir:
- Satıcı kimdir: avtoservisin adı, ünvanı və VÖEN-i.
- Alıcı kimdir: müştərinin adı; şirkət müştərilərdə həm də ünvanı və VÖEN-i.
- Bu hansı sənəddir: təkrarlanmayan, ardıcıl nömrə və tarix.
- Nə təqdim olunub: hər ehtiyat hissəsi və hər işçilik əməliyyatı ayrı sətirdə, miqdar, vahid qiyməti və varsa endirimlə.
- ƏDV nə qədərdir: hər sətir üzrə dərəcə, ƏDV məbləği, ƏDV-siz və ƏDV ilə cəmi.
Sənəddə avtomobilin dövlət nömrə nişanı, VIN (ban nömrəsi) və yürüş göstəricisi də olsa, sonradan mübahisə azalır. İş sifarişində avtomobil, sətirlər və müştərinin VÖEN-i əvvəlcədən yazılıbsa, bu məlumatların çoxu artıq hazır olur. Sifarişi necə qurmaq barədə iş sifarişi bələdçisinə baxın.
Nümunə: ehtiyat hissəsi və işçilik ayrı sətirlərdə
Orxan Hyundai Elantra-nın ön əyləc kolodkalarını dəyişdirir. Sənəddə ehtiyat hissəsi və işçilik ayrı sətirlərdədir, hər ikisi 18 % ƏDV ilə götürülüb:
| Sətir | Miqdar | Vahid qiyməti (ƏDV-siz) | Məbləğ, AZN |
|---|---|---|---|
| Ön əyləc kolodkaları (ehtiyat hissəsi) | 2 | 85,00 | 170,00 |
| Kolodkaların dəyişdirilməsi (işçilik) | 2 saat | 40,00 | 80,00 |
| ƏDV-siz cəmi | 250,00 | ||
| ƏDV 18 % | 45,00 | ||
| Ümumi cəmi | 295,00 | ||
Hesablama belədir: 2 × 85,00 = 170,00; 2 × 40,00 = 80,00; 170,00 + 80,00 = 250,00; 250,00 × 18 % = 45,00; 250,00 + 45,00 = 295,00 AZN. Bu rəqəmlər yalnız illüstrasiyadır, qiymət və ya tarif tövsiyəsi deyil. Hər sətrə hansı dərəcənin aid olduğunu mühasibinizlə dəqiqləşdirin.
Azərbaycanda qaydalar: ƏDV, e-qaimə və onlayn NKA
Əlimizdəki məlumata görə, Azərbaycanda əsas məqamlar bunlardır:
- ƏDV dərəcələri 18 % və 0 %-dir.
- Elektron vergi hesab-fakturası (e-qaimə) Dövlət Vergi Xidmətinin e-taxes.gov.az portalında tərtib olunur.
- Kartla satışlar onlayn NKA ilə rəsmiləşdirilməlidir.
- Kağızda və ya PDF formatında çap olunmuş sənəd elektron hesab-fakturanı əvəz etmir.
Başqa sözlə, rəsmi vergi sənədi hansı proqramdan istifadə etməyinizdən asılı olmayaraq portalda kəsilir. Kimin hansı hallarda e-qaimə kəsməli olduğu, hədlər, müddətlər və cərimələr kimi təfərrüatları burada vermirik: onlar üzərində dayanmaq üçün etibarlı məlumatımız yoxdur. Bunları mühasibinizdən və ya Dövlət Vergi Xidmətindən öyrənin, özünüz təxmin etməyin.
e-taxes.gov.az: qaimə harada kəsilir
Praktikada çox avtoservis elektron qaiməni portal üzərindən özü kəsir və ya bu işi mühasibə tapşırır. İkinci variant xüsusilə o zaman rahatdır ki, müştərilərin bir hissəsi şirkətdir və hər sənəddə düzgün VÖEN, dərəcə və cəm lazımdır.
Portalda qaiməni kəsəndə əsas məsələ sətirləri yenidən yazmamaqdır. Əgər iş sifarişində hissələr, işçilik, dərəcələr və müştərinin VÖEN-i hazırdırsa, siz və ya mühasib rəqəmləri oradan götürürsünüz. Səhvlər adətən məhz əl ilə yenidən yazılan məbləğlərdə yaranır: bir sətir buraxılır, endirim nəzərə alınmır, VÖEN-in bir rəqəmi səhv düşür. Ona görə VÖEN-i bir dəfə müştəri kartında saxlamaq, hər sənəddə təkrar yazmaqdan daha etibarlıdır.
Proqram bu işdə nə edir
Baktam avtoservisin gündəlik işini idarə edir və qaimə üçün lazım olan məlumatları sənədə hazır yığır:
- hər sətir üzrə ƏDV dərəcəsi və endirim, Azərbaycan dərəcələri 18 % və 0 % ilə;
- sənədlərdə servisin VÖEN-i və qeydə alınıbsa, müştərinin VÖEN-i;
- çap olunan sənədlərdə ƏDV-siz cəmi və dərəcələr üzrə ƏDV;
- qiymət təklifləri, iş sifarişləri, ödənişlər və açıq borclar;
- mühasib üçün Excel-ə ixrac olunan satış, ödəniş və borclular hesabatları.
Bir sənəddə bir neçə dərəcə də ola bilər: hər sətrin öz dərəcəsi var, sənəd isə ƏDV-siz cəmi ilə yanaşı hər dərəcə üzrə ƏDV-ni göstərir. Ödənişlər kartla, bank köçürməsi ilə və ya müştəri hesabı üzərindən qeyd olunur, ödənilməyən qalıq isə müştərinin hesabında görünür. Bu barədə ödənişlər və debitor borcları səhifəsində ətraflı yazılıb.
Proqram nə etmir
Baktam Dövlət Vergi Xidmətinin e-taxes.gov.az portalına qoşulmayıb, elektron vergi hesab-fakturasını (e-qaimə) özü yaratmır və göndərmir. Azərbaycanda bu proqramın çap etdiyi sənədlər “Hesab-faktura” başlığını daşımır və yalnız məlumat xarakteri daşıyır: müştəri və servis üçün görülən işin xülasəsidir, dərəcələr üzrə ƏDV ilə. Onlayn çek də vergi hesab-fakturası sayılmır.
Proqram onlayn NKA deyil və onu əvəz etmir. Azərbaycanda kartla satışlar onlayn NKA ilə rəsmiləşdirilməli olduğuna görə piştaxta satışı (POS) söndürülüb; ödəniş kartla, bank köçürməsi ilə və ya müştəri hesabı üzərindən qeyd olunur. Bundan başqa, proqram mühasibat proqramı deyil, ƏDV bəyannaməsi hazırlamır və Dövlət Vergi Xidmətinə məlumat təqdim etmir. Qaimə və vergi hesabatı hissəsi sizin portalınızda və mühasibinizdə qalır. Ətraflı izahı elektron qaimə və ƏDV səhifəsində da oxuya bilərsiniz.
Praktikada iş ardıcıllığı
Bu bölgü ilə işin gündəlik hissəsi proqramda, rəsmi qaimə hissəsi isə portalda aparılır və heç nə iki dəfə yazılmır:
- Avtomobili qəbul edin, iş sifarişini açın və şirkət müştərilərin VÖEN-ini müştəri kartına yazın.
- Baktam-da qiymət təklifini hazırlayın, müştəri onu təsdiq etsin. Qiymət təklifi və müştəri təsdiqi yazısında addımlar var.
- Usta işi görür, hissələr və işçilik sətirləri dəqiqləşir.
- Təhvil zamanı elektron hesab-fakturanı e-taxes.gov.az portalında özünüz və ya mühasib vasitəsilə kəsin; sətirləri, dərəcələri və VÖEN-i sifarişdən götürün.
- Ödənişi kartla və ya bank köçürməsi ilə qeyd edin, qalan məbləğ müştəri hesabında qalsın.
- Ay sonunda hesabatları Excel-ə ixrac edib mühasibə verin.
Sənəd kəsməzdən əvvəl yoxlama siyahısı
- Avtoservisin adını, ünvanını və VÖEN-ini qeydiyyatdakı kimi dəqiq yazın.
- Standart ƏDV dərəcəsinin və 0 % dərəcənin hansı sətirlərə aid olduğunu mühasibinizlə dəqiqləşdirin.
- Şirkət müştərilərin VÖEN-ini hər sənəddə əl ilə yox, müştəri kartında saxlayın.
- Ehtiyat hissələrini və işçiliyi ayrı sətirlərdə göstərin.
- Sənəd nömrələri ardıcıl olsun və heç vaxt təkrarlanmasın.
- Elektron qaiməni portalda kimin kəsəcəyini əvvəlcədən müəyyən edin: özünüz, yoxsa mühasib.
- Çap olunmuş proqram sənədini vergi hesab-fakturası kimi təqdim etməyin, o, yalnız məlumat üçündür.
- Konkret hallarda, hədlərdə və müddətlərdə vergi məsləhətçinizə və ya mühasibinizə müraciət edin: bu yazı ümumi məlumatdır, vergi və ya hüquqi məsləhət deyil.