Üstəgəlmə və marja: ehtiyat hissələrinə qiymət qoyma

Ehtiyat hissələrində üstəgəlmə və marja bir nümunə, çevirmə cədvəli, bahalaşdıran səhv, yuvarlaqlaşdırma, ƏDV və alış qiyməti dəyişəndə yenilənmə.

Fatih Bilgiç · · 5 dəq oxu

“Ehtiyat hissələrinin üzərinə otuz faiz qoyuram” və “ehtiyat hissələrindən otuz faiz qazanıram” eyni cümlə kimi səslənir. Əslində belə deyil və aradakı fərq bir çox avtoservisin qazandığını güman etdiyi, amma heç görmədiyi puldur. Birinci cümlə üstəgəlmədən, ikincisi marjadan danışır. Bu yazıda fərqi bir hissə və iki rəqəmlə izah edirik, kiçik çevirmə cədvəli veririk və göstərərik ki, qiyməti necə qoyasınız ki, ağlınızdakı faiz hesabatlarınızdakı faizlə üst-üstə düşsün. Rəqəmlər yalnız hesabı göstərən nümunələrdir, tövsiyə deyil: hansı faizin düzgün olduğu sizin xərclərinizdən və bazardan asılıdır.

Üstəgəlmə və marja: eyni qazancın iki izahı

Hər iki rəqəm eyni qazancdan başlayır: satış qiyməti minus alış qiyməti. Fərq onların nəyə bölünməsindədir.

  • Üstəgəlmə qazancın alış qiymətinə nisbətidir, faizlə. Cavab verdiyi sual: “Ödədiyim məbləğin üzərinə nə qədər əlavə edirəm?”
  • Marja qazancın satış qiymətinə nisbətidir, faizlə. Cavab verdiyi sual: “Müştərinin verdiyi pulun nə qədəri mənimdə qalır?”

Üstəgəlmə alış tərəfdən, marja satış tərəfdən baxır. Satış qiyməti həmişə alış qiymətindən yüksək olduğuna görə, eyni hissə üçün marja həmişə daha kiçik rəqəmdir. Bu yazıda “üstəgəlmə” sözünü həmişə alış qiymətinin üzərinə əlavə olunan faiz, “marja” sözünü isə həmişə satış qiymətindən qalan faiz mənasında işlədirik.

Bir hissə, iki rəqəm

Hissəni ƏDV-siz 100-ə alıb 130-a satırsınız. Qazanc 30-dur.

  • Üstəgəlmə: 30 ÷ 100 = 30 faiz.
  • Marja: 30 ÷ 130 = 23,08 faiz.

Eyni hissə, eyni qazanc və iki düzgün cavab. Birindən o birinə keçmək üçün düsturlar:

  • Marja = üstəgəlmə ÷ (100 + üstəgəlmə) × 100
  • Üstəgəlmə = marja ÷ (100 − marja) × 100
Alış qiymətinə üstəgəlməAlış qiyməti 100 olanda satış qiymətiSatış qiymətindən marja
20 %12016,67 %
25 %12520 %
30 %13023,08 %
50 %15033,33 %
100 %20050 %

Pula başa gələn qarışıqlıq

Problem hədəf marja kimi müəyyən ediləndə, qiymət isə üstəgəlmə kimi hesablananda başlayır. Tutaq ki, xərclərinizi ödəmək üçün ehtiyat hissələrindən satış qiymətinin otuz faizi qalmalıdır. Qəbul masasında kimsə alış qiyməti 100 olan hissənin üzərinə otuz faiz əlavə edir: 130.

Satış qiymətinin otuz faizini saxlamaq üçün hissə 100 ÷ (1 − 0,30) = 142,86-ya satılmalıdır. Otuz faiz marja verən üstəgəlmə 30 yox, 42,86 faizdir. Tək bir hissədə fərq 12,86-dır. Bir ilin ehtiyat hissəsi alışlarında isə bu, plan ilə bank hesabı arasındakı fərqdir.

Endirimlərdə də eyni tələ var. 130-a qiymətləndirilmiş hissəyə 10 faiz endirim qiymətdən 13 çıxır və bu 13 tamamilə 30-luq qazancın hesabına gedir. Endirim onda bir kimi səslənirdi, amma bu, həmin hissədən qazandığınızın beşdə ikisindən çoxuna başa gəldi.

Hansından istifadə etməli?

İkisindən də istifadə edin, hər birini öz işi üçün, və sözü heç vaxt yarımçıq qoymayın:

  • Qiymət qoymaq üçün üstəgəlmə. Hissə gələndə alış qiymətini bilirsiniz; onu vurmaq satış qiymətini tapmağın təbii yoludur.
  • Nəticəni oxumaq üçün marja. Hesabatlar satışdan başlayır. “Ehtiyat hissələri gəlirinin hansı hissəsi qazancdır?” sualı marja sualıdır.

İşçilik haqqını da müəyyən edirsinizsə, eyni məntiq orada da işləyir; avtoservisdə saatlıq tarifin müəyyən edilməsi yazımız zərərsizlik tarifinə qazancı əlavə etmək üçün marja düsturundan istifadə edir.

Bir üstəgəlmə bütün hissələrə uyğun gəlmir

Bütün rəf üçün tək faiz yadda saxlamaq asandır, amma hər iki ucda yanlışdır. Çox ucuz alınmış bir qoruyucu otuz faizlə sifarişin, saxlamanın və işlənməsinin payını daşıya bilmir; eyni otuz faizlə turbokompressorun qiyməti isə müştərinin bir dəqiqəyə başqa yerdə tapdığı qiymətdən yüksək ola bilər. Buna görə əksər avtoservislər bir rəqəm əvəzinə bir neçə qaydaya əsaslanır:

  • Alış qiymətinin aralığına görə: ucuz hissələrdə yüksək, bahalı hissələrdə aşağı üstəgəlmə.
  • Kateqoriyaya görə: filtr və silecek kimi tez satılan texniki xidmət hissələri yavaş satılan, iri hissələrdən ayrılır.
  • Markaya görə: təchizatçının şərtləri və ya rəqabət fərqli olduqda.
  • İstisna kimi: bir neçə məhsulun öz faizi var, çünki siz onları yaxşı tanıyırsınız.

Baktam-da qazanc faizi alış qiymətinə üstəgəlmədir: satış qiyməti = alış qiyməti × (1 + qazanc faizi ÷ 100). Biznes üçün ümumi faiz, marka, kateqoriya və alış qiyməti aralığı üzrə qaydalar, həmçinin ayrıca məhsul üçün öz faizini təyin edə bilərsiniz. Hər məhsulda ən dəqiq tənzimləmə üstün gəlir: əvvəlcə məhsulun öz faizi, sonra uyğun gələn ilk qayda, sonra ümumi faiz. Məhsul formasında alış qiyməti, qazanc faizi və satış qiyməti bir-birinə bağlıdır, biri yazılanda digərləri görünür.

Yuvarlaqlaşdırma və ƏDV

Hesablanmış qiymətlər nadir hallarda səliqəli olur: 100 × 1,4286 = 142,86 və heç kim bu rəqəmi qiymət təklifində görmək istəmir. Yuvarlaqlaşdırmanı sabit qaydada aparın ki, qəbul masasında iki nəfər eyni qiyməti alsın. Geniş yayılmış seçimlər: ən yaxın tam ədəd, ən yaxın 5 və ya 10, yaxud 9 ilə bitən qiymətlər. Baktam-da bunlardan birini bir dəfə seçirsiniz və o, hesablanan bütün qiymətlərə tətbiq olunur; istəsəniz qiymətləri yuvarlaqlaşdırmadan da saxlaya bilərsiniz.

Hesablamanı ƏDV-siz aparın. Alış qiyməti ƏDV-siz ödədiyiniz məbləğdir və üstəgəlmə ona tətbiq olunur. Müştəriyə qiymətləri ƏDV daxil göstərirsinizsə, yuvarlaqlaşdırma onun gördüyü məbləğə, yəni əvvəlcə ƏDV əlavə edilmiş məbləğə aid olmalıdır. ƏDV-nin sizin sənədlərinizdə necə əks olunması barədə mühasibinizdən soruşun.

Təchizatçı qiymətləri dəyişəndə

Üstəgəlmə yalnız arxasındakı alış qiyməti aktual olduqda sizi qoruyur. Təchizatçı qiyməti qaldırır, sizin satış qiymətləriniz isə yerində qalırsa, heç kim qərar vermədən üstəgəlmə azalır. İki vərdiş bunun qarşısını alır:

  • Alış qiymətlərini mal daxil olanda yeniləyin, il sonunda yox.
  • Qiymətləri toplu yeniləyin, hissə-hissə yox. Kateqoriyanı, markanı və ya bütün siyahını seçin, köhnə və yeni qiymətlərin önbaxışına baxın, sonra tətbiq edin.

Baktam-ın toplu qiymət yeniləməsi belə işləyir: əvvəlcə önbaxış, sonra tətbiq, nəticə istədiyiniz kimi olmasa geri qaytarma. Öz qaydalarınızı tətbiq edə, bir sabit faiz təyin edə və ya mövcud satış qiymətlərini faizlə qaldıra bilərsiniz. Açdığınız məhsullarda alış qiyməti dəyişəndə satış qiyməti avtomatik yenidən hesablanır; bu, susmaya görə söndürülüdür, yəni qiymətlər səssizcə dəyişmir. Alış qiymətini və qazanc faizini yalnız sahib və menecerlər görür, ustalar görmür. Hissələrin, malın daxil olmasının və qalıqların idarəsi barədə anbar səhifəsində və ehtiyat hissələri anbar uçotu bələdçisində oxuyun.

Ən çox görülən səhvlər

  • “Faiz” deyib nədən olduğunu deməmək. Avtoservisdə razılaşın: qiymət alış qiymətinə üstəgəlmə ilə qoyulur, nəticə satışdan marja kimi oxunur.
  • ƏDV daxil qiymət üzərində hesablamaq. ƏDV sizin pulunuz deyil; onu həm alış, həm satış qiymətindən kənarda saxlayın.
  • Daşınma və xırda xərcləri unutmaq. Çatdırılma ayrıca ödənilirsə, o, hissənin alış qiymətinə daxildir.
  • Sistemdə köhnə alış qiymətləri. Keçən ilki alış qiymətinə üstəgəlmə bu günkü qiymətə endirimdir.
  • Üstəgəlmə düşüncəsi ilə endirim vermək. Endirimin qiymətə yox, qazanca nə etdiyinə baxın.

Qiymətlər, anbar və iş sifarişləri bir yerə aiddir: qiymət qoyduğunuz hissə işə yazılan hissədir. Bunların necə bağlandığını avtoservis proqramı səhifəsində görə bilərsiniz.